ყოველი მეოთხე დასაქმებული ბიუჯეტიდან ფინანსდება — რას ნიშნავს, როცა სახელმწიფო ქვეყნის მთავარი დამსაქმებელია?

მთავრობა

საქართველოში საჯარო სექტორი ქვეყნის ერთ-ერთ უმსხვილეს დამსაქმებლად რჩება. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურისა და ფინანსთა სამინისტროს მონაცემების მიხედვით, საჯარო სექტორში დასაქმებულთა რაოდენობა 300 ათას ადამიანს აღემატება. ამ კატეგორიაში შედიან არა მხოლოდ სამინისტროებისა და სახელმწიფო უწყებების თანამშრომლები, არამედ მასწავლებლები, ექიმები, სამართალდამცველები, სამხედრო მოსამსახურეები და მუნიციპალური ორგანიზაციების პერსონალი.

ეს ნიშნავს, რომ ქვეყანაში დასაქმებულთა მნიშვნელოვანი ნაწილი — დაახლოებით ყოველი მეოთხე ადამიანი — შემოსავალს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს.

თუმცა, თუ საუბარი მხოლოდ უშუალოდ ბიუროკრატიულ აპარატს ეხება, ანუ სამინისტროებსა და სხვადასხვა სახელმწიფო უწყებებში დასაქმებულ მოხელეებს, მათი რაოდენობა დაახლოებით 45 ათასს შეადგენს. სწორედ ამ მაჩვენებლის გარშემო მიმდინარეობს ყველაზე აქტიური დისკუსია — არის თუ არა ასეთი მოცულობის სახელმწიფო აპარატი აუცილებელი, თუ ის ქვეყნის ეკონომიკისთვის დამატებითი ტვირთია.

ბიუროკრატია როგორც ეკონომიკური გამოწვევა

კრიტიკოსების შეფასებით, საქართველოს მსგავსი ზომის ეკონომიკისთვის სახელმწიფო აპარატის ზრდა სერიოზულ კითხვებს აჩენს.

ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტი ადმინისტრაციული ხარჯების მოცულობას უკავშირდება. ეკონომისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ბიუჯეტის მნიშვნელოვანი რესურსი ხელფასებსა და აპარატის შენახვაზე იხარჯება, მაშინ როდესაც მეტი ინვესტიცია შეიძლებოდა მიმართულიყო ინფრასტრუქტურის, განათლების, ჯანდაცვისა და ინოვაციების განვითარებაზე.

მეორე პრობლემა შრომის ბაზარზე კონკურენციას ეხება. კერძო სექტორის წარმომადგენლები ხშირად აღნიშნავენ, რომ სახელმწიფო სტაბილური ანაზღაურებითა და შედარებით დაბალი რისკებით კვალიფიციური კადრების ნაწილს იზიდავს. შედეგად, ბიზნესს განსაკუთრებით რეგიონებში პროფესიონალი თანამშრომლების მოძიება უფრო უჭირს.

კრიტიკული შეფასებები ისმის მუნიციპალური ორგანიზაციების მიმართაც. ოპონენტები მიიჩნევენ, რომ რიგ შემთხვევებში საჯარო სექტორი არა მხოლოდ სახელმწიფო ფუნქციების შესრულებას, არამედ სოციალური დასაქმების როლსაც ასრულებს, განსაკუთრებით იმ მუნიციპალიტეტებში, სადაც კერძო ეკონომიკური აქტივობა სუსტია.

რატომ არ არის საკითხი მხოლოდ ციფრებში?

მეორე მხარე ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ საჯარო სექტორის ზომის შეფასება მხოლოდ დასაქმებულთა რაოდენობით არასწორია.

სახელმწიფოს ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია უსაფრთხოების სისტემა, განათლებისა და ჯანდაცვის ქსელი, საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურები, დიპლომატიური წარმომადგენლობები და სხვადასხვა მარეგულირებელი ინსტიტუტი. მათი ეფექტიანი მუშაობა შესაბამის ადამიანურ რესურსს მოითხოვს, მიუხედავად იმისა, რამდენად დიდია ქვეყნის მოსახლეობა.

გარდა ამისა, საქართველოს რეგიონების ნაწილში სახელმწიფო სამსახური ხშირად რჩება სტაბილური შემოსავლის თითქმის ერთადერთ წყაროდ. ეკონომისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ კერძო სექტორის განვითარების ამჟამინდელ ეტაპზე საჯარო სექტორის მკვეთრი შემცირება უმუშევრობის ზრდისა და სოციალური პრობლემების რისკს შექმნიდა.

რას გვიჩვენებს ევროპული გამოცდილება?

ევროპის ქვეყნებში საჯარო სექტორის მასშტაბები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში საჯარო სექტორში დასაქმებულთა წილი საშუალოდ 16-18 პროცენტის ფარგლებში მერყეობს, თუმცა სკანდინავიურ ქვეყნებში ეს მაჩვენებელი გაცილებით მაღალია და ზოგ შემთხვევაში 30 პროცენტსაც აღემატება.

მნიშვნელოვანი განსხვავება ისაა, რომ მაღალი დასაქმება საჯარო სექტორში იქ, როგორც წესი, მაღალი ხარისხის სახელმწიფო სერვისებით ბალანსდება — განათლების, ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სისტემებით, რომლებსაც მოქალაქეები ყოველდღიურად იღებენ.

მთავარი კითხვა - რაოდენობა თუ ეფექტიანობა?

ექსპერტების ნაწილის შეფასებით, საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევა საჯარო სექტორში დასაქმებულთა რაოდენობა კი არა, მისი ეფექტიანობაა.

საზოგადოებისთვის არსებითი კითხვა დღეს ასეთია: იღებენ თუ არა მოქალაქეები გადახდილი გადასახადების სანაცვლოდ ხარისხიან სახელმწიფო მომსახურებას, თუ ბიუჯეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი მხოლოდ მზარდი ადმინისტრაციული აპარატის შენახვას ხმარდება?

ამ კითხვაზე პასუხი განსაზღვრავს არა მხოლოდ სახელმწიფო ხარჯების ეფექტიანობას, არამედ იმასაც, თუ როგორი უნდა იყოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მოდელი მომავალ წლებში.